GRIB en GPX: weer en route op je kaartplotter zetten

Wat een GRIB-bestand is

GRIB is het formaat van de weerdiensten voor modelgegevens op een grid. Een GRIB-bestand bevat voor elk gridpunt en elke tijdstap waarden zoals de wind op 10 m hoogte, windstoten en luchtdruk. Navigatieprogramma's tekenen daaruit windpijlen en isobaren en spelen de verwachting stap voor stap af. Eenmaal geladen heb je aan boord geen internet nodig om ze te bekijken.

Grid, tijdstap en bestandsgrootte

Drie dingen bepalen hoe groot het bestand wordt:

• Kaartgebied: het gebied waar je vaart, met wat rand voor naderende depressies.
• Gridafstand: halveer je de afstand tussen de gridpunten, dan heb je vier keer zoveel punten. Een fijn grid laat trechtereffecten en beschutting langs de kust beter zien, maar kost ruimte.
• Tijdstap en vooruitblik: stappen van drie uur volstaan voor de meeste tochten. Halveer je de stap, dan verdubbelt het bestand.

Via satelliet of een zwak mobiel netwerk telt elke kilobyte. Download het bestand daarom in de haven, zolang je goed bereik hebt, en houd het onderweg zo klein mogelijk.

GRIB uit Sailseer

Sailseer snijdt het bestand uit dezelfde modelgegevens waaruit de weerkaarten komen, en schrijft het als GRIB2: wind op 10 m, windstoten en luchtdruk op zeeniveau. Er zijn twee manieren:

• In het lagenpaneel van de kaart downloadt “Kaartgebied downloaden” het zichtbare kaartgebied. De vooruitblik kies je zelf (24, 48, 72 of 120 uur), de gridafstand hangt af van de grootte van het kaartgebied (0,05 tot 0,5 graad), de tijdstap is drie uur.
• Naast de GPX-knop downloadt “GRIB voor de route” de rechthoek rond je route.

Bij de consensus kiest de server het model dat het kaartgebied helemaal dekt: ICON-EU voor Europa, anders ECMWF of GFS, bijvoorbeeld bij Groenland, Spitsbergen of ver op de Atlantische Oceaan. De melding noemt daarna model, grootte, aantal tijdstappen en gridafstand, en zegt het als het bestand maar een deel van het kaartgebied dekt. De luchtdruk haalt het bestand uit een ruimer grid, omdat depressies vaak buiten het kaartgebied liggen. Een te grote aanvraag (meer dan drie miljoen waarden) wijst Sailseer af, met de mededeling wat je moet verkleinen. Welk model waarvoor geschikt is, staat in de gids Weermodellen.

Openen in OpenCPN en qtVlm

OpenCPN, het gratis navigatieprogramma, opent GRIB-bestanden met de meegeleverde GRIB-plug-in: bestand laden, tijdstip kiezen, windpijlen, windstoten en isobaren tonen. qtVlm leest GRIB net zo en berekent er desgewenst een weerroute mee. Of je kaartplotter GRIB-bestanden van een geheugenkaart kan tonen, hangt af van het toestel; de handleiding vertelt het je.

GPX: de route voor de plotter

GPX is het gangbare uitwisselingsformaat voor waypoints, routes en tracks. “GPX voor de plotter” maakt GPX 1.1 voor Garmin, Raymarine en B&G en houdt zich aan hun grenzen:

• Namen worden omgezet naar ASCII (Ærøskøbing wordt Aeroeskoebing), ingekort tot 16 tekens en uniek gemaakt, zodat geen waypoint een ander overschrijft.
• Oudere toestellen van Raymarine en B&G nemen maar 50 punten per route. Langere routes deelt Sailseer op in deelroutes die bij het overgangspunt op elkaar aansluiten.
• De route volgt de volledige weg tot op 25 m nauwkeurig, zodat geen rechte lijn een landtong doorsnijdt. Havens, bruggen en tankplaatsen staan er daarnaast als waypoints met symbool in.
• Bij een meerdaagse tocht wordt elke dag een eigen route. Kruisslagen krijg je als aparte GPX.

Op de plotter komt het bestand meestal via een geheugenkaart of de app van de fabrikant. Controleer na het importeren elke route op de zeekaart in de plotter en verschuif waypoints die te dicht bij een ton of ondiepte liggen.

Een route terug in Sailseer laden

Het werkt ook andersom: in het menu bij de start laadt “GPX-route laden” een route, een track of waypoints uit OpenCPN, Navionics, qtVlm of je plotter als route. Het bestand mag tot 5 MB groot zijn en wordt alleen doorgerekend, niet opgeslagen. Sailseer dunt uit tot hoogstens 20 punten; start en bestemming klikken vast aan de dichtstbijzijnde haven binnen 1 NM. Daarna controleer je het weer zoals bij elke andere route. In de vaarmodus bewaar je je gevaren spoor als GPX.

Rechtstreeks naar plotter en stuurautomaat

Met aangesloten boordinstrumenten stuurt Sailseer tijdens een vaart op een route de route als NMEA 0183 (WPL en RTE) naar plotter of stuurautomaat: in de browser via USB, in de Android-app, die in een gesloten test zit, ook via wifi en Bluetooth. De koers naar het volgende waypoint doorlopend versturen kan alleen na bevestiging. Uitkijk en sturen blijven jouw taak.

Zeekaart offline: MBTiles voor OpenCPN

In het menu Zeekaart maakt “Offlinepakket van dit kaartgebied (MBTiles)” een tegelpakket van de vrije lagen die de server zelf levert: de dieptes uit EMODnet (in Polen uit de metingen van SIPAM), de zeekaart van het BSH en de Letse zeekaartgegevens. OpenCPN opent MBTiles rechtstreeks. Het pakket loopt van zoomniveau 8 tot drie niveaus boven het huidige (hoogstens 14) en heeft hoogstens 5.000 tegels; het staat twee dagen klaar om te downloaden. Niet inbegrepen zijn de basiskaart en OpenSeaMap, waarvan de voorwaarden het vooraf downloaden van hele gebieden verbieden, en de lagen die de browser rechtstreeks bij andere aanbieders ophaalt.

Grenzen

GRIB-bestanden zijn modeluitvoer, geen metingen en geen waarschuwingen. Onweersstoten, trechtereffecten bij kapen en valwinden laat een model vaak zwakker zien dan ze zijn, en tussen de tijdstappen interpoleert het programma alleen. GPX-routes en tegelpakketten zijn planningsschetsen; elk GPX-bestand zegt dat zelf. Sailseer is niet bedoeld voor navigatie: officiële zeekaarten, zeeweerberichten en waarschuwingen gaan voor. Hoe Sailseer zich verhoudt tot andere apps, staat in de vergelijking van zeilapps.