Ware en schijnbare wind: het verschil eenvoudig uitgelegd
Stand 07-10-2026 · Leestijd 4 min
Kort gezegd: De schijnbare wind is de wind aan boord, dus ware wind plus vaartwind: aan de wind sterker dan de ware wind, voor de wind zwakker.
De ware wind is de wind die een waarnemer meet die zelf stilstaat. De schijnbare wind is de wind die je aan boord van een varende boot voelt: de som van ware wind en vaartwind. Aan de wind is hij sterker en komt hij scherper van voren, voor de wind is hij zwakker. Zeilen trim je op de schijnbare wind.
Wat is de ware wind?
De ware wind is de beweging van de lucht ten opzichte van het aardoppervlak, zoals een windmeter aan wal of op een ankerende boot die meet. Deze wind noemen weersverwachtingen, zeeweerberichten en windkaarten.
Hij heeft een richting waaruit hij waait (TWD, True Wind Direction, als kompasrichting) en een sterkte (TWS, True Wind Speed). Zijn hoek ten opzichte van de koers van je boot heet TWA (True Wind Angle). Strikt genomen berekenen boordinstrumenten de ware wind ten opzichte van het water, omdat ze de snelheid door het water van de log nemen. In stroom wijkt hij daarom iets af van de wind over de grond, die de verwachting bedoelt.
Wat is vaartwind?
Vaartwind is de wind die je eigen beweging veroorzaakt: even sterk als je snelheid en recht van voren. Vaar je bij windstilte op de motor met 6 kn, dan voel je 6 kn wind van voren.
Hoe ontstaat de schijnbare wind?
De schijnbare wind is de vectorsom van ware wind en vaartwind. Stel je hem voor als een driehoek: de ene zijde is de ware wind, de tweede de vaartwind van voren, de derde sluit de driehoek en is de schijnbare wind.
Daaruit volgen drie regels. Hoe scherper de koers ten opzichte van de wind, hoe meer de twee bij elkaar optellen en hoe sterker de schijnbare wind wordt. Hoe ruimer de koers, hoe meer de vaartwind ervan aftrekt en hoe zwakker de schijnbare wind wordt. En behalve recht voor de wind komt de schijnbare wind altijd meer van voren dan de ware. Het voorbeeld rekent met 15 kn ware wind en, als aanname, dezelfde 6 kn snelheid op elke koers:
| Koers | ware windhoek (TWA) | schijnbare windhoek (AWA) | schijnbare wind (AWS) |
|---|---|---|---|
| Hoog aan de wind | 45 graden | 33 graden | 19,7 kn |
| Aan de wind | 60 graden | 44 graden | 18,7 kn |
| Halve wind | 90 graden | 68 graden | 16,2 kn |
| Ruime wind | 135 graden | 113 graden | 11,6 kn |
| Voor de wind | 180 graden | 180 graden | 9,0 kn |
Waarom is de schijnbare wind aan de wind sterker?
Omdat de vaartwind dan bijna van dezelfde kant komt als de ware wind en erbij opgeteld wordt. In het voorbeeld voel je hoog aan de wind bijna 20 kn, terwijl er maar 15 kn waait.
Voor de wind is het omgekeerd: de vaartwind trekt ervan af, en aan boord voelt 15 kn als 9 kn. Dat is de klassieke valkuil op lange ruime slagen. De boot loopt rustig, de kuip blijft droog, en pas bij het oploeven, bijvoorbeeld om de zeilen te strijken of voor de haven, staat er plotseling meer dan twee keer zoveel wind. Reef daarom op de ware wind, niet op gevoel, zie Wanneer reven?.
Wat tonen AWA, AWS, TWA en TWS op het instrument?
AWA en AWS zijn hoek en sterkte van de schijnbare wind, gemeten door de windsensor in de masttop. TWA, TWS en TWD zijn de ware wind, die het instrument berekent uit de schijnbare wind, de snelheid door het water en de stuurkoers.
- AWA (Apparent Wind Angle): hoek van de schijnbare wind ten opzichte van de boeg, 0 tot 180 graden naar stuurboord of bakboord.
- AWS (Apparent Wind Speed): sterkte van de schijnbare wind.
- TWA (True Wind Angle): hoek van de ware wind ten opzichte van de boeg.
- TWS (True Wind Speed): sterkte van de ware wind.
- TWD (True Wind Direction): richting waaruit de ware wind waait, als kompaskoers.
De berekende ware wind is maar zo goed als log en kompas. Springt TWS na elke keer overstag of draait TWD met de boeg mee, dan is meestal de log verkeerd gekalibreerd. Windvaan en windwijzers tonen altijd de schijnbare wind.
Waarom geven weersverwachtingen de ware wind?
Omdat de verwachting voor elke boot moet gelden, ongeacht koers en snelheid. Ze noemt de ware wind over de grond, meestal als gemiddelde wind op 10 m hoogte, plus de windstoten.
Vergelijk je verwachting en instrument, neem dan TWS en TWD, niet de schijnbare wind. De windsensor zit zelden precies op 10 m hoogte, en hoger waait het iets harder. Voor de planning telt de ware wind: daaruit en uit je koers volgt de koers ten opzichte van de wind.
Hoe helpt Sailseer bij ware en schijnbare wind?
Sailseer plant met de ware wind uit de verwachting en toont per etappe de ware windhoek, de koers ten opzichte van de wind en de daaruit berekende schijnbare wind; de snelheid komt uit een polair diagram. Onderweg leest Sailseer onder Varen > Boordinstrumenten de gegevens van je boot. Stuurt die alleen de schijnbare wind, dan berekent Sailseer de ware uit AWA, AWS, snelheid en koers, geeft die als gemiddelde over twee minuten door aan de kruishulp en zet de verwachting op de positie van de boot ernaast ter vergelijking. Naar de kaart, meer over kruisen. Niet voor navigatie: officiële zeekaarten en weerberichten gaan voor.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen ware en schijnbare wind?
De ware wind waait los van de boot, de schijnbare is de wind die je aan boord voelt: ware wind plus vaartwind. Alleen als de boot stilligt, zijn ze gelijk.
Toont de windvaan de ware of de schijnbare wind?
De schijnbare. Windvaan, windex en windwijzers draaien mee met de wind die de varende boot voelt. De ware wind toont pas het windinstrument, als het die uit snelheid en koers berekent.
Is de wind in de weersverwachting ware of schijnbare wind?
Ware wind over de grond, meestal als gemiddelde wind op 10 m hoogte met de windstoten erbij. Vergelijk hem aan boord met TWS en TWD, niet met de schijnbare wind.
Waarom voelt het voor de wind alsof er minder wind is?
Omdat de vaartwind van de ware wind afgaat. Bij 15 kn ware wind en 6 kn snelheid voel je voor de wind maar 9 kn. Bij het oploeven is de volle wind meteen terug.
Wat betekenen AWA en TWA?
AWA (Apparent Wind Angle) is de hoek van de schijnbare wind ten opzichte van de boeg, TWA (True Wind Angle) die van de ware wind. Aan de wind is AWA kleiner dan TWA, recht voor de wind zijn beide 180 graden.
Op welke wind trim ik de zeilen?
Op de schijnbare wind, want alleen die voelen de zeilen. De windwijzers aan het voorlijk laten je zien of het zeil goed ten opzichte van de schijnbare wind staat.