Zeilen op de Oostzee: Deense Zuidzee, Schlei en Kieler Bocht

De westelijke Oostzee tussen Kieler Bocht, Schlei, Flensburger Förde en Deense Zuidzee is een vaargebied van korte dagetappes: havens liggen vaak maar 5 tot 25 NM uit elkaar, getij merk je nauwelijks, de wind bepaalt de waterstand. Je zeilt er meestal van mei tot september bij west- tot zuidwestenwind; bruggen, schietgebieden en veerboten horen in de planning.

Welke vaargebieden horen bij de westelijke Oostzee?

Zes deelgebieden liggen op een rij tussen Kiel en Kopenhagen, elk op een dagetappe van het volgende. De havenpagina's tonen diepte, voorzieningen en het weer ter plaatse.

De Deense Zuidzee is het hart van het gebied: Ærø, Langeland, Tåsinge en de kleine eilanden ten zuiden van Funen liggen zo dicht bij elkaar dat er tussen Marstal en Ærøskøbing nog geen 5 NM hemelsbreed zit. Buiten de betonde vaarwaters wordt het snel te ondiep voor een kielboot. In de Svendborgsund staat vaak flinke stroom, en eroverheen spant de vaste Svendborgsundbrug met 33 m doorvaarthoogte.

In de Belten wordt het serieuzer. De Grote Belt is de hoofdroute van de grote scheepvaart naar de Oostzee; de oostbrug van de Storebæltbrug geeft 65 m vrij, de westbrug maar 18 m. In de Kleine Belt bij Middelfart liggen twee vaste bruggen met 33 en 42 m, en daaronder staat de stroom soms met meerdere knopen.

Hoe waait de wind in de westelijke Oostzee?

In de zomer overheerst west- tot zuidwestenwind, op rustige dagen rond 3 tot 4 Beaufort, op warme dagen met zeewind aan de kust. Trekken er depressies door, dan wakkert hij aan tot 6 Bft en meer en draait hij achter het front naar het noordwesten. Oostenwind brengt meestal stabiel, droog weer.

Omdat het water ondiep is, bouwt zich snel een korte, steile zee op. Tegen de wind in wordt het in de Kieler Bocht, de Fehmarnbelt en de Grote Belt al bij 5 Bft nat en traag. Hartje zomer komen er onweersbuien met krachtige windstoten bij, meer daarover in Windstoten en onweer. Plan met een reservedag, zie Weervenster.

Is er eb en vloed in de Oostzee?

Nauwelijks: het getij is in de westelijke Oostzee zo klein dat het naast de wind niet telt. De waterstand wordt door het weer bepaald.

Aanhoudende west- tot zuidwestenwind drukt water uit de westelijke Oostzee en laat het peil in fjorden en baaien zakken. Krachtige oost- tot noordoostenwind verhoogt het, in het uiterste geval tot een stormvloed zoals in oktober 2023. De dieptes op de zeekaart en in de havengids gelden bij gemiddelde waterstand; na een westerstorm worden ondiepe toegangen in de Zuidzee en in de Schlei krap.

Stroom is er toch. In de Belten en de Sont drijven de wind en het verschil in waterstand tussen Oostzee en Kattegat het water voort, bij krachtige wind met meerdere knopen. De stroom zet naar het noorden of het zuiden, maar niet op de klok zoals in de Noordzee. Meer in Getij en stroom.

Wanneer gaan de bruggen over de Schlei en de Alssund open?

Klapbruggen draaien volgens een schema, vaste bruggen begrenzen de masthoogte. De belangrijkste in het gebied:

Wie naar Schleswig wil, plant rond Lindaunis: de noodbrug draait alleen overdag, in de winter is de bouwplaats gesloten voor de scheepvaart. Tijden veranderen door bouwwerkzaamheden en onderhoud. Doorslaggevend zijn de Bekanntmachungen für Seefahrer (BfS, berichten aan zeevarenden) van het WSA Ostsee in ELWIS en voor Denemarken de Havnelods.

Vanuit de Noordzee kom je via het Kielerkanaal en de sluis Kiel-Holtenau. Pleziervaartuigen varen alleen tijdens de dagvaartijden, de doorvaartheffing kost in 2026 afhankelijk van de lengte 12 tot 43 euro en vervalt vanaf 2027. Details in de gids Bruggen en sluizen.

Wat geldt in schiet- en verboden gebieden?

Voor de kust oefent de marine. Sommige gebieden zijn permanent gesloten, andere alleen tijdens de aangekondigde schiettijden.

• Duitsland: de waarschuwingsgebieden Putlos en Todendorf in de Hohwachter Bocht zijn tijdens de schiettijden gesloten; de tijden publiceert het WSA Ostsee wekelijks als BfS in ELWIS. Daarbij komen het waarschuwingsgebied van de torpedoschietbaan voor Eckernförde en kleine, permanent gesloten gebieden in de Kieler Förde, zoals voor Friedrichsort en Kiel-Wik.
• Denemarken: de schiettijden van de Deense schiet- en oefengebieden meldt de Søfartsstyrelsen in haar navigatiewaarschuwingen (Niord). Daarbij komen Vildtreservater (wildreservaten), waar varen of aan land gaan tijdelijk verboden is; de grenzen staan op de zeekaart en in de Havnelods.

Welke formaliteiten gelden tussen Duitsland en Denemarken?

Geen inklaring: beide landen horen bij het Schengengebied en de douane-unie van de EU. Wie uit een land buiten de EU komt, ook uit Noorwegen, meldt zich in de eerste haven bij de douane.

Aan boord horen scheepspapieren, een verzekeringsbewijs, voor de marifoon het SRC en een vaarbewijs: in Duitse wateren het Sportbootführerschein See (het Duitse vaarbewijs) vanaf 15 pk motorvermogen, in Denemarken geldt het vaarbewijs volgens het recht van je thuisland. In Deense havens betaal je het havengeld (havnepenge) meestal bij een automaat of via een app, een groen of rood bordje bij de ligplaats laat zien of die vrij is. Het noodnummer is 112, op marifoonkanaal 16 luisteren de DGzRS (de Duitse reddingsmaatschappij, MRCC Bremen) en in Denemarken JRCC Denmark en Lyngby Radio. Al het overige op de landpagina's Duitsland en Denemarken.

Hoe helpt Sailseer bij een tocht in de Oostzee?

Op de kaart plan je van haven naar haven. De route volgt bij het binnen- en uitvaren de betonde vaarwaters, rekent de openingstijden van Kappeln, Lindaunis en de Deense klapbruggen mee in de vaartijd en neemt stremmingen uit de BfS mee. Is een schietgebied tijdens de vaartijd actief, dan gaat de route eromheen, bij Putlos en Todendorf met zo'n 4 NM omweg ten noorden van de Hohwachter Bocht. Daarnaast toont Sailseer de verwachting van meerdere weermodellen, het zeeweerbericht van de DWD, de waarschuwingen van DWD en DMI, waterstanden en wind van Pegelonline, BSH en DMI, de stroming uit het Oostzeemodel van Copernicus en ankerplaatsen met hun beschutting per windrichting.

Sailseer is een planningshulp en niet bedoeld voor navigatie. Officiële zeekaarten, het zeeweerbericht, de waarschuwingen van DWD en DMI en de Bekanntmachungen für Seefahrer gaan altijd voor. Hoe je een tocht opbouwt, staat in Zeiltocht plannen stap voor stap.